Oświadczenie o teologicznej i akademickiej wolności i odpowiedzialności
- Kościół i jego instytucje
- Wskazówki co do dokonywania oceny rozbieżnych poglądów i stosowania sankcji dyscyplinarnych wobec dysydentów, zbory, diecezje, instytucje K-12 i instytucje nieakademickie
- Wolność akademicka w adwentystycznych wyższych uczelniach.
- Rodzaje wolności
- Powszechna odpowiedzialność
- Zastosowanie
Dokument pierwszy: Oświadczenie o teologicznej wolności i odpowiedzialności.
^ Kościół i jego instytucje
Wolność adwentystycznych pastorów i pracowników instytucji kościelnych, dalej nazywanych pracownikami, jest oparta na teologicznym założeniu, iż Bóg ceni wolność i że bez niej nie mogą istnieć miłość, prawda i sprawiedliwość. Miłość wymaga uczucia i poświęcenia bez ograniczeń; przyjęcie prawdy wymaga dobrowolnego przeanalizowania i przyjęcia dowodów i argumentów; sprawiedliwość wymaga poszanowania osobistych praw i wolności. Obecność tych elementów w Kościele wzmacnia ducha jedności, o którą modlił się nasz Pan (Jan 17,21-23; Ps. 133).
Źródłem tego szczególnego światopoglądu adwentystów dnia siódmego jest Stary i Nowy Testament. Wierzą oni, że biblijna prawda i wolność sumienia są ważnymi kwestiami w wielkim boju między dobrem a złem. Ze swej natury zło opiera się na zwiedzeniu i fałszu, a czasami także przemocy — bez nich nie może się obyć. Prawda trwa w klimacie wolności, perswazji i szczerego pragnienia czynienia woli Bożej (Jan 7,17; Ps. 111,10).
Tak więc zgodnie z adwentystycznym sposobem zarządzania uznajemy fakt, iż pracownicy mają przywilej dogłębnego studiowania Biblii w myśl zasady „wszystkiego doświadczajcie” (I Tes. 5,21). Byłoby błędem, gdyby Kościół głosił, że prawda i wolność nie mogą istnieć bez siebie nawzajem, a jednocześnie odmawiał swoim pracownikom i wyznawcom prawa do wnikliwego studiowania Pisma Świętego i należytej oceny duchowego światła, które odkrywają dzięki temu studiowaniu (Ps. 119,130).
Choć pracownik ma prawo do studiowania, to jednak nie powinien przypuszczać, że mimo swej osobistej, ograniczonej perspektywy nie potrzebuje pouczenia ani korygującego wpływu Kościoła. To, co uważa za prawdę, może być uznane za błąd przez szersze grono wierzących. Pracownicy i wyznawcy są wezwani do zachowania zgody w ważnych kwestiach, „aby nie było (...) rozłamów” w Kościele Chrystusowym (I Kor. 1,10).
Wolność dla poszczególnych chrześcijan „wyrasta” z ich przynależności do społeczności Chrystusowej. Według Biblii nikt nie jest wolny, jeśli nie trwa w więzi z Bogiem i bliźnimi. Tak więc teologiczna prawda znajduje potwierdzenie w społeczności. Jednostka może pobudzić społeczność do przestudiowania danej kwestii, ale jedynie lud Boży, a więc Kościół jako całość, może decydować, co jest prawdą, a co nią nie jest w świetle Pisma Świętego. Żaden wyznawca ani pracownik nie może być nieomylnym interpretatorem dla kogokolwiek innego.
Ponieważ zwodnicze nauki, szkodliwe z punktu widzenia wiecznego dobra człowieka, mogą czasami pojawić się w samym Kościele (Dz. 20,29-31; II Piotra 2,1), jedynie bezpiecznym sposobem postępowania jest przyjmowanie i głoszenie nowych nauk wiary czy interpretacji jedynie po poddaniu ich osądowi doświadczonych braci, bowiem „gdzie jest wielu doradców, tam jest bezpieczeństwo” (Przyp. 11,14).
Nawet autentyczne odkrycie nowego aspektu czy elementu prawdy dokonane przez pracownika może początkowo nie spotkać się z uznaniem ze strony społeczności. Jeśli ta nowa nauka jest powodem podziałów, nie powinna być głoszona dopóty, dopóki nie zostanie należycie oceniona w sposób opisany powyżej. Sami apostołowie są przykładem takiego podejścia do tej sprawy (Dz. 15,2.6; Gal. 2,2). Głoszenie poglądu zagrażającego jedności Kościoła, która jest tak samo owocem prawdy jak sformułowane nauki wiary, byłoby jednoznaczne z nieodpowiedzialnym korzystaniem z wolności pracownika (Filip. 1,27; Rzym. 15,5.6).
Ponadto pracownicy powinni rozróżniać między zasadami wiary, z którymi nie wolno pójść na kompromis, aby nie naruszać ewangelicznego przesłania w kontekście trójanielskiego poselstwa, a zasadami, które nie mają tak fundamentalnego znaczenia. Przykładem tego może być decyzja podjęta podczas zjazdu przywódców kościelnych w Jerozolimie (Dz. rozdz. 15). Apostoł Paweł w Liście do Galacjan wyłożył zagadnienie wolności chrześcijańskiej, przedstawiając ewangelię chrześcijanom pochodzącym z pogan. Kiedy zasada ta została przyjęta przez Kościół, apostoł był gotów pójść na ustępstwa w sprawach mających mniejsze znaczenie, w imię zachowania jedności. Dając nowej zasadzie czy prawdzie czas, by mogła się przełożyć na codzienne życie Kościoła, okazujemy poszanowanie dla spójności kościelnej wspólnoty wierzących.
Jednak gdzie należy wytyczyć granicę między wolnością i odpowiedzialnością? Człowiek rozpoczynający pracę w Kościele niejako przyjmuje przywilej reprezentowania sprawy Bożej w sposób odpowiedzialny i prawy. Oczekuje się od niego należytego wykładania Słowa Bożego — świadomie i z troską o wieczne dobro tych, którzy są powierzeni jego opiece. Taki przywilej wyklucza promowanie poglądów teologicznych przeciwnych stanowisku przyjętemu przez Kościół.
Jeśli pracownik zawodzi pokładane w nim zaufanie, Kościół musi podjąć działania celem ochrony swej tożsamości (Dz. 20,28-31), aby społeczność wiary nie uległa rozpadowi wskutek głoszenia rozbieżnych poglądów doktrynalnych. W konsekwencji przywileje pracownika są zagrożone. Dzieje się tak zwłaszcza dlatego, iż pracownik, będąc w służbie Kościoła, jest odpowiedzialny za to, by panowały w nim porządek i jedność (Mar. 3,24.25; Ef. 4,1-3; I Piotra 5,1-5).
W interesie rzeczywistego rozwoju duchowego pojmowania (II Piotra 3,18) Kościół liczy się z rozbieżnościami poglądów pracowników i za pośrednictwem właściwych komisji bada te poglądy, aby przekonać się, czy zawierają nowe światło. Wysłuchanie alternatywnych poglądów zawsze służy rozwojowi zrozumienia prawdy. Odmienny od przyjętego pogląd może albo pogłębić i poszerzyć to zrozumienie, albo zostaje uznany za błędny, dzięki czemu dotychczasowe stanowisko zostaje potwierdzone.
Aby zapewnić uczciwą i dojrzałą ocenę, administratorzy kościelni powinni przestrzegać, w postępowaniu z pracownikami deklarującymi odmienne od przyjętych przez Kościół poglądy w kwestii zasad wiary, podanych poniżej zaleceń.
^ Wskazówki co do dokonywania oceny rozbieżnych poglądów i stosowania sankcji dyscyplinarnych wobec dysydentów: zbory, diecezje, instytucje K-12 i instytucje nieakademickie
Kościół zachowuje prawo do zatrudniania jedynie tych osób, które osobiście wierzą i podtrzymują poglądy doktrynalne Kościoła wyrażone jako fundamentalne zasady wiary Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego (zob. Wierzyć tak jak Jezus). Osoby takie otrzymują specjalne uwierzytelnienia wydawane przez odpowiednie gremia kościelne, identyfikujące ich jako pracowników Kościoła.
Jako członkowie zborów, pracownicy podlegają warunkom przynależności do zboru wyrażonym w Podręczniku zborowym. Dokument ten określa także warunki zatrudnienia i opłacania pracowników.
Jest zrozumiałe, że zastosowanie sankcji dyscyplinarnych wobec takiego pracownika Kościoła, który uparcie propaguje poglądy doktrynalne różniące się od przyjętych przez Kościół, jest postrzegane nie jako pogwałcenie jego wolności, ale raczej jako niezbędna ochrona jedności i tożsamości Kościoła. Kościół posiada wspólnotowe prawa, które muszą być respektowane w stopniu nie mniejszym niż osobista wolność jednostki. Przywileje pracownika nie obejmują zezwolenia na wyrażanie poglądów mogących szkodzić społeczności, która wspiera i utrzymuje pracownika.
Pomimo starannego procesu doboru pracowników może się zdarzyć, że poglądy teologiczne pracownika będą wymagały dokonania krytycznej oceny. Jeśli konieczne jest w tym celu powołanie pracownika do złożenia zeznań, zaleca się następujące postępowanie:
1. Osobistą konsultację przewodniczącego zarządu z pracownikiem. Konsultacja powinna zostać przeprowadzona w duchu pojednania, aby umożliwić pracownikowi swobodne wyrażenie jego przekonań w sposób otwarty i uczciwy. Jeśli ta wstępna rozmowa wykaże, iż pracownik broni poglądów religijnych odmiennych od przyjętych w teologii adwentystycznej oraz nie chce zaprzestać ich szerzenia, przewodniczący zarządu powinien skierować sprawę do rady diecezji czy instytucji, która następnie wybierze odpowiednią komisję do dokonania oceny stanowiska pracownika. W czasie konsultacji przewodniczącego zarządu z pracownikiem, przewodniczący powinien należycie zrozumieć daną sprawę, aby dokonać trafnego wyboru dalszej drogi postępowania.
a) Jeśli pracownik dobrowolnie inicjuje konsultację i informuje przełożonego o swojej teologicznej niepewności, jest otwarty na przyjęcie udzielonej mu rady i nie przejawia nieodpartego dążenia do głoszenia swych wątpliwości i poglądów, wówczas zaleca się następującą drogę postępowania:
1) Pracownik może nadal pełnić swoje obowiązki, a swoje stanowisko powinien obszernie wyjaśnić w formie pisemnej w terminie nie dłuższym niż sześć miesięcy.
2) Jeśli w ciągu tego okresu sprawa zostanie zadowalająco rozwiązana, żadne dalsze działania nie są potrzebne.
3) Jeśli sprawa nie zostanie rozwiązana, zarząd diecezji/instytucji zatrudniającej pracownika powinien przesłuchać go przed komisją (poniżej opisano skład i funkcję takiej komisji).
b) Jeśli pracownik aktywnie bierze udział w głoszeniu swego odmiennego stanowiska doktrynalnego, a konsultacja zostaje przeprowadzona z inicjatywy przewodniczącego, zaleca się następujące postępowanie:
1) Pracownik, stosownie do decyzji zarządu diecezji/instytucji, powinien pozostać na swoim stanowisku po udzieleniu mu wyraźnego pouczenia, aby powstrzymał się od prywatnego i publicznego przedstawiania swoich poglądów, albo powinien otrzymać wypowiedzenie, jeżeli tak zaleci komisja.
2) Zarząd diecezji/instytucji, w której pracownik jest zatrudniony, powinien przesłuchać pracownika przed komisją (poniżej opisano skład i funkcję takiej komisji).
2. Komisja — jej skład i funkcja.
a) Komisja, w której skład wchodzi pracownik diecezji/instytucji równorzędny rangą przesłuchiwanemu pracownikowi, wybrany przez zarząd po uzgodnieniu z wyższym szczeblem w organizacji kościelnej, powinna zapoznać się z daną kwestią doktrynalną i dokonać jej oceny.
b) Poglądy doktrynalne pracownika powinny zostać przedstawione przez niego komisji na piśmie w odpowiednim czasie poprzedzającym termin przesłuchania. Podczas prowadzenia przesłuchania pracownik powinien być do dyspozycji komisji i aktywnie uczestniczyć w omówieniu sprawy.
c) Komisja powinna podejść do swego zadania z powagą, uczciwością i bezstronnością. Po dokonaniu dokładnej oceny zagadnienia powinna sporządzić szczegółowy, pisemny raport z rozmowy zawierający także zalecenia dla zarządu diecezji/instytucji. Jeśli w łonie komisji nie uda się ustalić wspólnego stanowiska, należy także uwzględnić raport mniejszości.
d) Jeśli komisja stwierdzi, że poglądy pracownika są zgodne z fundamentalnymi zasadami wiary Kościoła, wówczas nie ma potrzeby podejmowania dalszych działań. Jednak jeśli stanowisko teologiczne pracownika odbiega od adwentystycznych zasad wiary, komisja powinna omówić swoje wnioski z pracownikiem i zasugerować mu:
1) Przestudiowanie jego teologicznego stanowiska w nadziei wyeliminowania rozbieżności.
2) Powstrzymanie się od głoszenia odmiennych poglądów doktrynalnych.
e) Jeśli pracownik nie jest w stanie pogodzić swoich poglądów teologicznych ze stanowiskiem Kościoła i czuje się też zobowiązany do bronienia swoich poglądów, zarówno prywatnie, jak i publicznie, bo tak nakazuje mu jego sumienie, komisja powinna zalecić zarządowi cofnięcie uwierzytelnień tego pracownika.
f) Jeśli pracownik odkrył nowe stanowisko, które zostanie uznane przez komisję za słuszne, wówczas pogląd ten powinien zostać zbadany przez urzędników unii (w przypadku wydziału czy Generalnej Konferencji — przez urzędników wydziału lub Generalnej Konferencji), a następnie, z właściwą rekomendacją, poddany ocenie Instytutu Badań Biblijnych przy Generalnej Konferencji celem dokonania ostatecznej oceny.
3. Możliwość apelacji.
a) Pracownik szerzący odstępcze poglądy może złożyć apelację i stanąć przed komisją apelacyjną złożoną z siedmiu osób wyznaczonych przez zarząd unii (albo komisją wydziałową w przypadku pracowników wydziału lub Generalnej Konferencji). Komisji tej powinien przewodniczyć przewodniczący unii albo osoba desygnowana przez niego. W jej skład powinien wchodzić unijny sekretarz do spraw kaznodziejstwa, dwaj reprezentanci wskazani przez zarząd wydziału lub Generalnej Konferencji, członek zarządu diecezji lub instytucji zatrudniającej pracownika oraz dwaj pracownicy równorzędni danemu pracownikowi, wybrani spośród pięciu wskazanych przez niego osób.
b) Wszelkie zalecenia unijnej komisji apelacyjnej (wydziałowej, w przypadku instytucji wydziałowych) powinny być zreferowane zarządowi unii (wydziału). Urzędnicy unii (wydziału) za pośrednictwem jednego z członków zarządu powinni powiadomić pracownika o swojej kolektywnej decyzji.
c) Wszelkie zalecenia zarządu unii (wydziału) powinny być zreferowane zarządowi diecezji lub instytucji celem podjęcia ostatecznych działań w kwestii zatrudnienia pracownika.
d) Ostatnie odwołanie pracownik może złożyć w zarządzie wydziału, na terenie którego pracuje. Decyzja zarządu wydziału powinna być ostateczna i należy ją zakomunikować zarządowi diecezji/instytucji zatrudniającej danego pracownika.
e) W czasie prowadzenia przesłuchania, dokonywania oceny i odwołania pracownik powinien powstrzymać się od publicznego dyskutowania na temat danej sprawy.
^ Dokument drugi: Wolność akademicka w adwentystycznych wyższych uczelniach.
Wszelkie uczenie się i nauczanie odbywa się w ramach światopoglądu na otaczającą nas rzeczywistość, człowieka, wiedzę i wartości. Korzenie chrześcijańskiego szkolnictwa wyższego osadzone są na zasadzie, która od dawien dawna przyświeca rozwojowi wszelkiego wyższego wykształcenia — zasadzie, która głosi, że najlepsze wykształcenie zdobywa się wtedy, gdy rozwój intelektualny odbywa się w środowisku, w którym koncepcje oparte na Biblii stoją na pierwszym miejscu w stosunku do celów edukacji. Takie jest podstawowe założenie edukacji adwentystycznej.
W adwentystycznych kolegiach i uniwersytetach, jak w wielu instytucjach szkolnictwa wyższego, zasada wolności akademickiej jest nieodłącznym elementem powiązanym ze wspomnianą koncepcją edukacji, służącą do osiągnięcia założonych celów . Zasada ta odzwierciedla wiarę w wolność jako istotne prawo demokratycznej społeczności, w tym wypadku ze szczególnym odniesieniem do społeczności akademickiej. Jest ona gwarancją, iż nauczyciele i studenci będą mieli możliwość pełnienia swoich funkcji ucząc się, prowadząc badania naukowe i nauczając, przy minimalnych ograniczeniach. Odnosi się ona do zagadnień w zakresie zawodowej ekspertyzy profesorów, w której wolność jest niezbędna w dążeniu do poznania prawdy. Odnosi się ona także do atmosfery otwartej dyskusji niezbędnej w społeczności akademickiej, jeśli nauczanie ma być uczciwe i gruntowne.
Dla kościelnego kolegium czy uniwersytetu wolność akademicka ma jeszcze dodatkowe znaczenie. Jest nawet ważniejsza niż w świeckiej instytucji, bowiem jest niezbędna dla dobra samego Kościoła. Ten fakt nakłada na chrześcijańskich profesorów odpowiedzialność, stosownie do której powinni oni być zdyscyplinowani, odpowiedzialni i dojrzali w swym podejściu do nauczania, aby mogli badać, nauczać i publikować w ramach swoich akademickich kompetencji, bez zewnętrznych ograniczeń, ale z właściwym podejściem do charakteru i celów instytucji, która udziela im uwierzytelnienia, a także z troską o duchowe i intelektualne potrzeby studentów.
Adwentystyczne kolegia i uniwersytety podpisują się pod zasadami wolności akademickiej ogólnie uznawanymi za niezbędne w szkolnictwie wyższym. Zasady te umożliwiają zdyscyplinowane i twórcze dążenie do zrozumienia prawdy. Adwentystyczne uczelnie wyższe uznają, że wolność nigdy nie jest absolutna, gdyż wiąże się z odpowiedzialnością. Podane poniżej zasady wolności akademickiej są wyrażone w kontekście odpowiedzialności, ze szczególnym zwróceniem uwagi na ograniczenia konieczne ze względu na religijne cele chrześcijańskiej edukacji.
^ Rodzaje wolności
1. Wolność wypowiedzi. Choć prawo do prywatnej opinii jest częścią dziedzictwa ludzi jako istot stworzonych przez Boga, to jednak podejmując pracę w adwentystycznym kolegium czy na uniwersytecie, nauczyciel przyjmuje na siebie pewne ograniczenia dotyczące wyrażania jego osobistych poglądów. Jako przedstawiciel wyuczonego zawodu, musi rozumieć, że opinia publiczna będzie oceniać jego kwalifikacje zawodowe biorąc pod uwagę jego wypowiedzi. Dlatego też powinien wyrażać się jasno, i ze stosowną powściągliwością, mając w poszanowaniu cudze poglądy. Powinien wyraźnie zaznaczać, kiedy zabiera głos w imieniu instytucji, która go zatrudnia, a kiedy czyni to wyłącznie we własnym imieniu. Wyrażając osobiste poglądy, powinien brać pod uwagę, jak będzie to wpływać na reputację i cele instytucji, którą reprezentuje.
2. Wolność prowadzenia poszukiwań. Chrześcijański wykładowca powinien prowadzić poszukiwania w kontekście swej wiary i z perspektywy chrześcijańskiej etyki. Może to czynić, ale w sposób odpowiedzialny, nie budzący zastrzeżeń, z poszanowaniem dla publicznego bezpieczeństwa.
3. Wolność nauczania. Nauczyciel może prowadzić swoją działalność zawodową i wykładać swój przedmiot nauczania w ramach światopoglądu opisanego na początku tego dokumentu. Jako specjalista w danej dziedzinie, ma prawo otwarcie dyskutować na temat swojego przedmiotu w sali wykładowej. Jednak nie powinien w swoim nauczaniu poruszać spraw kontrowersyjnych, nie związanych z przedmiotem. Wolność akademicka jest wolnością szerzenia wiedzy i prawdy w ramach specjalności danego wykładowcy. Nie daje przyzwolenia na wypowiadanie kontrowersyjnych opinii w kwestiach wykraczających poza tę specjalność ani nie chroni wykładowcy przed ponoszeniem odpowiedzialności za to, czego naucza.
^ Powszechna odpowiedzialność
Jak potrzeba akademickiej wolności ma szczególne znaczenie w instytucji kościelnej, tak samo wprowadzone ograniczenia w tej wolności odzwierciedlają szczególnego rodzaju troskę o tego rodzaju instytucję. Pierwszym obowiązkiem nauczyciela i przywódców takiej instytucji, jak również samego Kościoła, jest dążenie do szerzenia prawdy. Drugim ich obowiązkiem jest wzajemne radzenie się w kwestii odkryć naukowych mogących wywierać wpływ na poselstwo i misję Kościoła.
Prawdziwy uczony, pokorny w swym dążeniu do prawdy, nie będzie zatykał uszu na radę udzielaną przez innych specjalistów. Uzna, że inni także uczestniczą w odkrywaniu prawdy. Będzie się uczył od nich i usilnie szukał rady co do wyrażania poglądów choćby nieznacznie tylko niespójnych z nauczanymi przez Kościół, bowiem będzie miał na względzie spójność chrześcijańskiej społeczności, do której należy.
Z drugiej strony, przywódcy kościelni są powołani do podsycania atmosfery chrześcijańskiej serdeczności, w ramach której uczony nie będzie się czuł zagrożony, gdy stwierdzi, że jego odkrycia różnią się od tradycyjnych poglądów. Ponieważ dynamiczny rozwój Kościoła zależy od kontynuowania poszukiwań przez poświęconych naukowców, przewodniczący, członkowie rady i przywódcy kościelni powinni chronić uczonego nie tylko dla jego dobra, ale także w imię prawdy i dla dobra Kościoła.
Dotychczasowe stanowisko doktrynalne Kościoła zostało ustalone podczas kolejnych sesji Generalnej Konferencji i jest publikowane w Seventh-day Adventist Yearbook pod tytułem „Fundamental Beliefs” (zob. Wierzyć tak jak Jezus). Należy oczekiwać, że nauczyciele w kościelnych instytucjach edukacyjnych nie będą nauczać jako prawdy czegoś, co jest przeciwne tym fundamentalnym zasadom wiary. Powinni pamiętać, że do prawdy nie dochodzi się drogą sporów. Te prowadzą jedynie do rozłamów. Poświęcony nauczyciel będzie zachowywał daleko idącą ostrożność w przedstawianiu koncepcji, które mogą zagrażać jedności Kościoła i skuteczności jego działania.
Poza fundamentalnymi zasadami wiary są także konkluzje i interpretacje, w których Kościół dopuszcza różnice zdań, gdyż nie mają one wpływu na jedność i poselstwo Kościoła. Mówiąc o tego rodzaju różnicach, nauczyciel powinien być uczciwy w przedstawianiu ich i lojalny wobec Kościoła. Powinien wyraźnie rozróżniać hipotezy i fakty, a także sprawy zasadnicze i poboczne.
Kiedy podnoszone są wątpliwości co do zagadnienia akademickiej wolności, każda uczelnia powinna mieć wyraźnie określone procedury postępowania w trudnych sytuacjach. Procedury te powinny obejmować wywiad i ocenę środowiska nauczycielskiego, proces odwoływania się oraz przeanalizowanie sytuacji przez radę uczelni. Należy dołożyć starań, by zapewnić uczciwe i sprawiedliwe postępowanie, chroniące zarówno prawa nauczyciela, jak i dobro uczelni. Ochrona tych wartości jest nie tylko sprawą uczciwości, ale także tworzenia i zachowania poczucia wspólnoty na terenie uczelni. Jednocześnie stanowi zabezpieczenie przed rozłamami, służalczością i dwulicowością.
^ Zastosowanie
Zaleca się, by powyższe oświadczenie o wolności akademickiej zostało przedstawione personelowi i kierownictwu każdej z uczelni adwentystycznych celem przyjęcia go za podstawę w procesie przygotowania przez poszczególne uczelnie oświadczeń o wolności akademickiej.
Oświadczenie zaaprobowane i poddane pod głosowanie przez Radę Generalnej Konferencji podczas Dorocznej Sesji w Waszyngtonie, Stany Zjednoczone, 11 października 1987 roku.
|
Stanowiska 
